Wie met gevaarlijke stoffen werkt, krijgt met twee documenten te maken die over hetzelfde product gaan: het veiligheidsinformatieblad en het etiket op de verpakking. Het veiligheidsinformatieblad (VIB, in het Engels SDS, vroeger vaak MSDS) is het uitgebreide naslagwerk. Het etiket is de korte samenvatting op het vat, de jerrycan of de doos. De twee moeten met elkaar kloppen, en daar gaat het in de praktijk regelmatig mis.
Hieronder lees je wat een veiligheidsinformatieblad is, wie het levert en uit welke 16 rubrieken het bestaat. Daarna de kern: welke gegevens uit het VIB op het CLP-etiket en op het transportetiket komen, en hoe je die twee gelijk houdt. Het is uitleg, geen juridisch advies. Voor de exacte voorschriften verwijzen we naar de officiële bronnen en, bij vervoer, naar je ADR-veiligheidsadviseur.
Waar het op neerkomt
Het veiligheidsinformatieblad (VIB, SDS, vroeger MSDS) is het uitgebreide document, het etiket de korte versie op de verpakking.
De leverancier levert het VIB kosteloos, uiterlijk bij de eerste levering, in de taal van het land van levering.
Een VIB heeft altijd 16 vaste rubrieken. Voor etiketten tellen vooral rubriek 2 en rubriek 14.
Pictogrammen, signaalwoord en H- en P-zinnen komen uit rubriek 2.2, UN-nummer, klasse en verpakkingsgroep uit rubriek 14.
Wijzigt het VIB, controleer dan altijd ook het etiket.
Wat is een veiligheidsinformatieblad?
Een veiligheidsinformatieblad bevat alle informatie die een professionele gebruiker nodig heeft om veilig met een gevaarlijke stof of mengsel te werken: de gevaren, opslag en hantering, beschermingsmiddelen, wat te doen bij een ongeval of brand, en vervoer en afvoer.
De verplichting om een VIB te leveren staat in de Europese REACH-verordening, in artikel 31. De inhoud en de vaste opbouw van het document staan in bijlage II van diezelfde verordening. De gevaarsindeling met pictogrammen en zinnen volgt uit de CLP-verordening. Die indeling staat in het VIB en komt ook op het etiket.
MSDS, SDS en VIB: wat is het verschil?
Inhoudelijk gaat het om hetzelfde document. MSDS staat voor material safety data sheet, een oudere benaming die je nog vaak tegenkomt. In de Europese regelgeving heet het veiligheidsinformatieblad (VIB), in het Engels safety data sheet (SDS). Of je nu zoekt op veiligheidsblad, SDS-blad of MSDS: in Europa bedoel je het VIB volgens REACH, met de 16 rubrieken uit bijlage II. Een oud MSDS met een afwijkende indeling voldoet daar niet aan.
Is een veiligheidsinformatieblad verplicht en wie moet het leveren?
Een VIB is verplicht als een stof of mengsel volgens CLP als gevaarlijk wordt ingedeeld. Ook voor bepaalde zeer zorgwekkende stoffen, zoals PBT- en vPvB-stoffen en stoffen op de kandidaatslijst, geldt de plicht. Voor onder meer geneesmiddelen, cosmetica en levensmiddelen gelden aparte regels.
De verantwoordelijkheid ligt bij de leverancier. De eerste in de keten is de Europese fabrikant van een stof of de importeur van een stof of mengsel. Wie mengsels maakt, stelt op basis van de VIB’s van de grondstoffen een eigen VIB voor het mengsel op. Groothandels en andere leveranciers geven het ontvangen VIB door of maken op basis daarvan een eigen versie. Voor de levering gelden deze regels:
- Kosteloos. Het VIB wordt gratis verstrekt.
- Op papier of digitaal. Beide vormen zijn toegestaan.
- Uiterlijk bij de eerste levering. Niet pas achteraf.
- In de taal van het land van levering. Volgens REACH artikel 31, lid 5, in een officiële taal van de lidstaat waar het product in de handel komt, tenzij die lidstaat anders bepaalt. Voor Nederland is dat het Nederlands.
Verkoop je een product met gevaarlijke stoffen aan consumenten, dan is een VIB niet verplicht zolang de verpakking voldoende informatie geeft voor veilig gebruik. Vraagt een zakelijke afnemer of distributeur erom, dan moet de leverancier het alsnog verstrekken. Binnen je bedrijf zorg je dat medewerkers bij de informatie uit het VIB kunnen.
De 16 rubrieken van het veiligheidsinformatieblad
Een VIB heeft altijd 16 vaste rubrieken, in een vaste volgorde. Alle rubrieken moeten zijn ingevuld. Is een rubriek voor een product niet van toepassing, dan staat in het VIB waarom niet. De officiële Nederlandse namen zijn:
- Identificatie van de stof of het mengsel en van de onderneming
- Identificatie van de gevaren
- Samenstelling en informatie over de bestanddelen
- Eerstehulpmaatregelen
- Brandbestrijdingsmaatregelen
- Maatregelen bij accidenteel vrijkomen van de stof of het mengsel
- Hantering en opslag
- Maatregelen ter beheersing van blootstelling/persoonlijke bescherming
- Fysische en chemische eigenschappen
- Stabiliteit en reactiviteit
- Toxicologische informatie
- Ecologische informatie
- Instructies voor verwijdering
- Informatie met betrekking tot het vervoer
- Regelgeving
- Overige informatie
Rubriek 1 tot en met 3
Wat en wie
Product, leverancier, gevaren en samenstelling. Hier staat de basis voor het etiket.
Rubriek 4 tot en met 8
Veilig werken
Eerste hulp, brand, lekkage, hantering en opslag, persoonlijke bescherming.
Rubriek 9 tot en met 12
Eigenschappen
Fysische, chemische, toxicologische en ecologische gegevens.
Rubriek 13 tot en met 16
Afvoer en vervoer
Verwijdering, vervoer, regelgeving en overige informatie zoals de herzieningen.
Rubriek 2 en rubriek 14 bevatten de gegevens die je op de etiketten terugziet.
Lees de rubrieken in vier groepen. Rubriek 1 tot en met 3 gaan over wat en wie: product, leverancier, gevaren en samenstelling. Rubriek 4 tot en met 8 gaan over veilig werken. Rubriek 9 tot en met 12 beschrijven de eigenschappen. Rubriek 13 tot en met 16 gaan over afvoer en vervoer, regelgeving en overige informatie.
Voor je magazijn is rubriek 7, Hantering en opslag, belangrijk. Sla je grotere hoeveelheden verpakte gevaarlijke stoffen op, dan speelt ook de richtlijn PGS 15. Meer daarover in ons artikel over PGS 15 en opslag.
Gratis nieuwsbrief
Tips over etiketteren in je mail
Praktische tips, nieuwe producten en aanbiedingen van Etikon Webshop. Je laat alleen je mailadres achter.
Etiket en veiligheidsinformatieblad: wat is het verschil?
Het etiket waarschuwt in één oogopslag, op de plek waar iemand het product vastpakt. Het VIB is het complete achtergronddocument voor gebruiker, preventiemedewerker en hulpverlening. Het een vervangt het ander niet.
Uit het VIB worden twee soorten etiketten gevoed. Het CLP-etiket op de verpakking waarschuwt de gebruiker. Het transportetiket volgens ADR waarschuwt vervoerder en hulpdiensten tijdens het vervoer over de weg. De gegevens voor het eerste staan in rubriek 2, die voor het tweede in rubriek 14.
Van VIB naar etiket
Rubriek 2.1Indeling van de stof of het mengsel volgens CLP.
Rubriek 2.2Etiketteringselementen: pictogrammen, signaalwoord, H- en P-zinnen voor het CLP-etiket.
Rubriek 14.1 tot en met 14.4VN-nummer, juiste ladingnaam, transportgevarenklasse en verpakkingsgroep voor het transport.
Rubriek 16Herzieningen: wat is er veranderd ten opzichte van de vorige versie.
Rubriek 2: wat van het VIB op het CLP-etiket komt
Rubriek 2, Identificatie van de gevaren, heeft drie subrubrieken. Rubriek 2.1 geeft de indeling volgens CLP, rubriek 2.2 de etiketteringselementen voor het CLP-etiket en rubriek 2.3 andere gevaren.
In rubriek 2.2 vind je:
- De gevarenpictogrammen, de rood omrande ruiten met een zwart symbool. Wat elk pictogram betekent, lees je in ons artikel over gevarensymbolen en GHS-pictogrammen.
- Het signaalwoord, Gevaar of Waarschuwing.
- De gevarenaanduidingen, de H-zinnen.
- De veiligheidsaanbevelingen, de P-zinnen. Hoe je die kiest en waar ze op het etiket staan, behandelen we apart in het artikel over H- en P-zinnen.
Volgens artikel 17 van CLP staan op het etiket ook de naam, het adres en het telefoonnummer van de leverancier en de productidentificatoren. Bij verpakkingen voor het grote publiek komt daar de nominale hoeveelheid bij. Een algemene uitleg over het CLP-etiket in de productie vind je in ons artikel over etiketten in de chemie.
Een voorbeeld: ethanol
Neem een VIB van ethanol. In rubriek 2.1 staat de indeling als ontvlambare vloeistof en als stof die ernstige oogirritatie veroorzaakt. In rubriek 2.2 staan vervolgens het signaalwoord Gevaar, de pictogrammen GHS02 (vlam) en GHS07 (uitroepteken), de H-zinnen H225 en H319 en een reeks P-zinnen. Precies die elementen horen op het CLP-etiket. Wijkt het etiket af, dan klopt een van beide documenten niet.
Het VIB is de bron, het etiket is de afgeleide. Wie het etiket opstelt zonder rubriek 2.2 ernaast te leggen, gokt.
Rubriek 14: wat van het VIB op het transportetiket komt
Rubriek 14, Informatie met betrekking tot het vervoer, geeft de vervoersgegevens, vaak per regeling: ADR/RID/ADN, de IMDG-code voor zee en de ICAO-TI voor lucht. De subrubrieken zijn:
- 14.1 VN-nummer of ID-nummer. Het viercijferige nummer dat de stof voor het vervoer identificeert. Hoe je het UN-nummer op de verpakking aanbrengt, lees je in ons artikel over het UN-nummer.
- 14.2 Juiste ladingnaam overeenkomstig de modelreglementen van de VN. De officiële vervoersnaam.
- 14.3 Transportgevarenklasse(n). De ADR-klasse, die bepaalt welk gevaarsetiket op het collo komt.
- 14.4 Verpakkingsgroep. De mate van gevaar binnen de klasse, aangeduid als I, II of III, voor zover van toepassing.
- 14.5 tot en met 14.7. Milieugevaren, bijzondere voorzorgen voor de gebruiker en zeevervoer in bulk overeenkomstig IMO-instrumenten.
In het voorbeeld van ethanol staat in rubriek 14 het VN-nummer 1170, de juiste ladingnaam ETHANOL, transportgevarenklasse 3 en verpakkingsgroep II. Voor het wegvervoer betekent dat een collo met de markering UN 1170 en het gevaarsetiket van klasse 3. Etikon Webshop levert dat etiket op rol, bijvoorbeeld als ADR 3 Flammable Liquid, 100 x 100 mm, 1.000 per rol.
Het CLP-pictogram GHS02 en het ADR-etiket van klasse 3 lijken op elkaar, maar komen uit twee verschillende regelingen. Voor verpakkingen met zowel CLP- als ADR-informatie kent CLP aparte regels om dubbele pictogrammen voor hetzelfde gevaar te voorkomen. Het totaalbeeld staat in onze gids over gevaarlijke stoffen etiketten.
Let op
Rubriek 14 is informatie, geen vrijbrief. Of een zending onder volledige ADR valt, als Limited Quantity kan of onder een vrijstelling, hangt af van hoeveelheid, verpakking en vervoerssituatie. Laat dat beoordelen door je ADR-veiligheidsadviseur.
Hoe zorg je dat etiket en VIB met elkaar kloppen?
Vaak beheren verschillende mensen het VIB en het etiket. Het VIB komt van de leverancier of de afdeling regulatory, het etiket wordt in productie of magazijn geprint. Zonder vaste afspraken lopen ze uit elkaar. Dit helpt:
- Maak het VIB de enige bron. Neem de gegevens altijd over uit de actuele rubriek 2.2 en 14, nooit uit een oud etiket.
- Koppel etiket en VIB aan hetzelfde versienummer. Leg per product vast op welke VIB-versie het etiket is gebaseerd, dan zie je bij een nieuwe versie meteen wat je moet controleren.
- Lees rubriek 16 bij elke nieuwe versie. Daar staat vaak wat er is gewijzigd.
- Werk met sjablonen en databronnen. Labelsoftware die de gegevens uit één bestand of systeem haalt, voorkomt overtypfouten. Meer daarover in ons artikel over labelsoftware en compliance.
- Check de taal. Het VIB en het CLP-etiket horen in de taal van het land waar je levert. Bij export heb je dus vaak meerdere taalversies nodig.
Bij een wijziging: altijd beide aanpassen
REACH artikel 31, lid 9, schrijft voor dat de leverancier het VIB bijwerkt zodra er nieuwe informatie is die invloed heeft op de risicobeheersmaatregelen of nieuwe informatie over de gevaren, zodra een autorisatie is verleend of geweigerd en zodra een beperking is opgelegd. De nieuwe versie, met herzieningsdatum, gaat kosteloos naar alle afnemers van de voorafgaande twaalf maanden.
Verandert de indeling, dan verandert ook het etiket. Een nieuwe receptuur of een strengere indeling van een grondstof werkt door op beide documenten. Ontvang je een nieuw VIB, vergelijk dan rubriek 2 en 14 met je eigen etiketten, zeker als je overvult in kleinere verpakkingen. En kijk of er nog etiketten met oude gegevens op voorraad liggen.
Veelgestelde vragen
Hieronder vind je antwoord op de meest gestelde vragen.
Wat is een veiligheidsinformatieblad?
Een veiligheidsinformatieblad (VIB) is een document met alle informatie om veilig te werken met een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel. Het telt 16 vaste rubrieken. De verplichting staat in REACH artikel 31, de opbouw in bijlage II.
Is een veiligheidsinformatieblad verplicht?
Ja, voor stoffen en mengsels die volgens CLP als gevaarlijk zijn ingedeeld en voor bepaalde zeer zorgwekkende stoffen. De leverancier levert het kosteloos, op papier of digitaal, uiterlijk bij de eerste levering. Voor bijvoorbeeld cosmetica, geneesmiddelen en levensmiddelen gelden aparte regels.
Wat is het verschil tussen een MSDS en een SDS?
Inhoudelijk niets, het gaat om hetzelfde soort document. MSDS is een oudere benaming, SDS is de huidige Engelse naam en in het Nederlands heet het veiligheidsinformatieblad. In Europa moet het document de 16 rubrieken van bijlage II van REACH volgen.
Hoe vaak moet een veiligheidsinformatieblad worden bijgewerkt?
Er geldt geen vaste termijn. De leverancier werkt het VIB bij zodra er nieuwe informatie over de gevaren of de risicobeheersing is, of als een autorisatie of beperking verandert. De nieuwe versie gaat naar alle afnemers die het product in de afgelopen twaalf maanden hebben ontvangen.
Moeten de gegevens op het etiket en in het VIB hetzelfde zijn?
Ja. De pictogrammen, het signaalwoord en de H- en P-zinnen op het CLP-etiket komen uit rubriek 2.2 van het VIB. De transportgegevens, zoals UN-nummer, klasse en verpakkingsgroep, komen uit rubriek 14.
Conclusie
Het veiligheidsinformatieblad is het uitgebreide document, het etiket de korte samenvatting op de verpakking. De leverancier verstrekt het VIB kosteloos, in de taal van het land van levering, uiterlijk bij de eerste levering. Voor etiketten zijn twee rubrieken leidend: rubriek 2.2 voor het CLP-etiket met pictogrammen, signaalwoord en H- en P-zinnen, en rubriek 14 voor het transport met VN-nummer, klasse en verpakkingsgroep. Maak het VIB je enige bron en pas bij elke wijziging beide documenten aan.
Wil je weten welk etiketmateriaal past bij jouw producten en verpakkingen, of zoek je ADR-etiketten op rol voor je verzending? Leg je situatie aan ons voor, dan denken we met je mee. Stuur je vraag direct via het formulier hieronder.
Vertel wat je nodig hebt
Vul het formulier in en je hebt binnen 24 uur een vrijblijvende offerte. Weet je de specificaties nog niet precies? Dan denken we met je mee. Korte lijnen, dus je hoort snel van ons.