Gevaarlijke stoffen vervoeren: wanneer geldt de ADR-vrijstelling en de 1000-puntenregeling?

Wie gevaarlijke stoffen vervoeren wil over de weg, krijgt te maken met het ADR, het Europese verdrag voor het wegvervoer van gevaarlijke goederen. Dat klinkt al snel als oranje borden en een chauffeur met ADR-certificaat, maar vaak ligt het eenvoudiger. Vervoer je kleine hoeveelheden, of is het vervoer ondergeschikt aan je eigenlijke werk, dan kun je vaak gebruikmaken van een vrijstelling.

Een vrijstelling betekent alleen niet dat alles vervalt. Juist bij de bekendste regeling, de 1000-puntenregeling, blijven een paar eisen gewoon staan. Etikettering en markering van de colli horen daarbij, net als een brandblusser en een vervoersdocument. Hieronder lees je hoe de vrijstellingen werken en wat verplicht blijft. Dit is uitleg, geen juridisch advies. Voor de exacte voorschriften kijk je in de geldende ADR-tekst, bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) of je vraagt het na bij een ADR-veiligheidsadviseur.

Wanneer is het ADR van toepassing?

Het ADR geldt in Nederland voor internationaal en binnenlands wegvervoer. Of een stof eronder valt, hangt af van de indeling in een gevarenklasse. Elke stof of elk voorwerp met een UN-nummer staat in tabel A van hoofdstuk 3.2 van het ADR. Daar lees je af in welke klasse de stof valt, welke etiketten nodig zijn en welke vervoerscategorie erbij hoort. Meer over die indeling lees je in ons artikel over de ADR-klassen en hun etiketten.

De ADR-regels gelden niet alleen voor de vervoerder. Ook de afzender, de verlader, de verpakker en de ontvanger hebben verplichtingen. Als afzender ben jij verantwoordelijk voor indeling, verpakking en etiketten. De vervoersinformatie van je product, zoals UN-nummer en klasse, vind je in rubriek 14 van het veiligheidsinformatieblad.

Voor kleine zendingen kent het ADR vrijstellingen. De vier die je het meest tegenkomt zijn de vrijstellingen in 1.1.3.1, de 1000-puntenregeling in 1.1.3.6, Limited Quantity (LQ) en Excepted Quantity (EQ).

De 1000-puntenregeling (ADR 1.1.3.6) uitgelegd

De 1000-puntenregeling staat in sectie 1.1.3.6 van het ADR. Het is een gedeeltelijke vrijstelling voor gevaarlijke stoffen in verpakkingen, dus stukgoed zoals dozen, vaten, cilinders en IBC’s. Voor vervoer in tanks en voor los gestort vervoer (bulk) geldt de regeling niet. De berekening doe je per vervoerseenheid, dus per vrachtwagen of bestelbus met eventuele aanhanger.

Vervoerscategorieën 0 tot en met 4

Elke gevaarlijke stof heeft in kolom 15 van tabel A een vervoerscategorie, die bepaalt hoe zwaar de stof meetelt. Volgens het informatieblad van de ILT mag je per vervoerseenheid van vervoerscategorie 1 maximaal 20 kg of liter meenemen, van vervoerscategorie 2 maximaal 333 en van vervoerscategorie 3 maximaal 1000. Vervoerscategorie 4 is onbeperkt. Stoffen in vervoerscategorie 0 mogen nooit onder de 1000-puntenregeling worden vervoerd.

Zo reken je de punten uit

Vervoer je stoffen uit verschillende categorieën samen, dan tel je ze bij elkaar op met een vermenigvuldigingsfactor. Vervoerscategorie 1 telt met factor 50, vervoerscategorie 2 met factor 3, vervoerscategorie 3 met factor 1 en vervoerscategorie 4 met factor 0. Voor een klein aantal UN-nummers in categorie 1 geldt een afwijkende factor van 20. Die staan in een voetnoot bij de tabel in het ADR. Het totaal van alle punten mag niet boven de 1000 uitkomen.

Voor vaste stoffen tel je de nettomassa in kilogram, voor vloeistoffen de inhoud in liter en voor samengeperste gassen de waterinhoud van de houder. Voor voorwerpen gelden aparte rekenregels; laat die bij twijfel controleren door een veiligheidsadviseur.

Rekenvoorbeeld

Stel, je laadt een bestelbus met vier soorten gevaarlijke stoffen. Je hebt 10 liter van een vloeistof in vervoerscategorie 1, 100 kg van een stof in vervoerscategorie 2, 150 liter van een vloeistof in vervoerscategorie 3 en 400 kg van een stof in vervoerscategorie 4.

De som is 500 + 300 + 150 + 0 = 950 punten. Laad je er nu nog 20 kg van de stof uit categorie 2 bij, dan komen daar 60 punten bij en kom je uit op 1010 punten. Dan geldt de vrijstelling niet meer en moet de hele lading volgens het volledige ADR worden vervoerd, met oranje borden en een chauffeur met ADR-certificaat. De stof uit categorie 4 telt niet mee in de punten, maar komt wel gewoon in het vervoersdocument en op de colli.

Wat vervalt er onder de 1000 punten?

Blijf je onder de 1000 punten, dan vervallen onder meer:

• oranje borden op het voertuig;
• het ADR-certificaat (vakbekwaamheid) voor de chauffeur;
• de schriftelijke instructies en de volledige ADR-uitrusting van het voertuig;
• de verplichting om een ADR-veiligheidsadviseur te benoemen, als al je activiteiten binnen een vrijstelling vallen.

Dat is een flinke vereenvoudiging. Reken daarom per rit na of je binnen de grens blijft, want de punten gelden per vervoerseenheid en niet per zending.

Wat blijft verplicht, ook met een vrijstelling?

De 1000-puntenregeling is een gedeeltelijke vrijstelling. Het informatieblad van de ILT noemt de eisen die blijven gelden.

Etikettering en markering van de colli

Elk collo met gevaarlijke stoffen moet volgens de hoofdstukken 5.1 en 5.2 van het ADR worden gemarkeerd en geëtiketteerd, ook onder de 1000 punten. Dat betekent het UN-nummer op de verpakking, voorafgegaan door de letters UN, en het gevaarsetiket dat bij de klasse van de stof hoort. Heeft een stof een bijkomend gevaar, dan komt daar een tweede gevaarsetiket bij. Hoe en waar je het UN-nummer aanbrengt, lees je in onze uitleg over het UN-nummer op de verpakking.

Een gevaarsetiket voor een collo is in de basis een vierkant op de punt van 100 x 100 mm, dat het hele traject leesbaar moet blijven. Een vat dat buiten staat vraagt om ander materiaal en andere lijm dan een droge doos, zie ons artikel over omgevingsfactoren en kleefkracht. In onze ADR-etiketten op rol vind je de gevaarsetiketten van 100 x 100 mm met permanente lijm, deels op papier en deels op PP (kunststof), 1.000 stuks per rol.

Het ADR-etiket vervangt het CLP-etiket niet: het ene hoort bij het vervoer, het andere bij het product. Hoe dat in de chemie samengaat, lees je in ons artikel over etiketten in de chemie.

Goedgekeurde verpakking

Ook onder de 1000 punten gebruik je goedgekeurde verpakkingen, herkenbaar aan het UN-verpakkingskenmerk.

Vervoersdocument

Er moet een ADR-vervoersdocument mee in het voertuig. Dat mag een vrachtbrief zijn of een pakbon, zolang de juiste gegevens erop staan. Per gevaarlijke stof vermeld je volgens evofenedex in deze volgorde:

1. het UN-nummer, voorafgegaan door de letters UN;
2. de officiële vervoersnaam, waar nodig aangevuld met de technische benaming;
3. het nummer van het gevaarsetiket, met een eventueel bijkomend etiket tussen haakjes;
4. de verpakkingsgroep, als die er is;
5. de tunnelcode tussen haakjes, of de vermelding (-).

Daarnaast staan op het document het aantal en de soort verpakkingen, de hoeveelheid en de naam en het adres van afzender en ontvanger. Een voorbeeld van een correcte omschrijving is: UN1993 brandbare vloeistof, n.e.g. (Isopropylglycol), 3, III (D/E). Vervoer je onder de 1000-puntenregeling, dan vermeld je ook de totale hoeveelheid per vervoerscategorie en de berekende waarde.

Brandblusser en opleiding

Het voertuig moet een draagbare brandblusser hebben van minimaal 2 kg poeder, geschikt voor brandklassen A, B en C. Verder hebben de mensen die met de stoffen werken, van inpakken tot rijden, een bewustwordingsopleiding nodig volgens hoofdstuk 1.3 van het ADR.

Vrijstellingen in 1.1.3.1: particulieren en vervoer als nevenactiviteit

Sectie 1.1.3.1 bevat vrijstellingen op basis van de aard van het vervoer. Twee daarvan kom je vaak tegen.

Particulieren. Vervoer door particulieren van gevaarlijke stoffen die voor de detailhandel zijn verpakt en bestemd zijn voor eigen gebruik, is vrijgesteld van het ADR. Voor brandstof gelden grenzen: volgens de ILT maximaal 240 liter per vervoerseenheid, in houders van maximaal 60 liter. Er moeten maatregelen zijn genomen om lekkage te voorkomen.

Vervoer als nevenactiviteit. Dit wordt ook wel de ambachtsliedenregeling genoemd. Bedrijven die gevaarlijke stoffen meenemen als onderdeel van hun hoofdactiviteit, zoals een installateur op weg naar een klus, zijn vrijgesteld. Er geldt een maximum van 450 liter per verpakking en de maximale hoeveelheden uit 1.1.3.6 blijven van toepassing. Ook hier moeten lekkages worden voorkomen. De vrijstelling geldt niet voor bevoorrading of distributie. Een webshop die producten naar klanten brengt, valt er dus niet onder.

Bij een volledige vrijstelling onder 1.1.3.1 gelden de ADR-eisen voor het vervoer niet. Het CLP-etiket op de verpakking blijft wel gewoon staan, dat hoort bij het product.

Limited Quantity en Excepted Quantity in het kort

Limited Quantity (LQ) staat in hoofdstuk 3.4 van het ADR. Het gaat om stoffen in kleine binnenverpakkingen, met een maximum per stof dat in kolom 7a van tabel A staat. Een gecombineerde verpakking weegt volgens de ILT maximaal 30 kg. Het collo krijgt de LQ-markering van minimaal 100 x 100 mm, bij vloeistoffen aangevuld met oriëntatiepijlen, en de vervoerder moet vooraf worden geïnformeerd. Alles over deze regeling lees je in ons artikel over het LQ-etiket.

Excepted Quantity (EQ) staat in hoofdstuk 3.5 en gaat over nog kleinere hoeveelheden, zoals monsters. Kolom 7b van tabel A geeft per stof een code van E0 tot en met E5. E0 betekent dat EQ voor die stof niet is toegestaan. Het collo krijgt een eigen EQ-markering van minimaal 100 x 100 mm.

Voor lithiumbatterijen gelden eigen regels, zie lithiumbatterijen verzenden.

De ADR-veiligheidsadviseur

Bedrijven die gevaarlijke stoffen vervoeren, laten vervoeren, laden, lossen, vullen of verpakken, moeten in principe een of meer veiligheidsadviseurs benoemen. Volgens de ILT ben je vrijgesteld als al je activiteiten uitsluitend plaatsvinden onder een vrijstelling uit 1.1.3.1, de 1000-puntenregeling of vervoer als gelimiteerde of vrijgestelde hoeveelheid (LQ en EQ).

Werk je regelmatig rond de 1000 punten, laat dan een veiligheidsadviseur meekijken naar je berekening en je proces. Een goede aanvulling is labelsoftware die compliance bewaakt, zodat het juiste etiket en UN-nummer automatisch bij het product worden gekozen.

Een vrijstelling scheelt borden, certificaten en papierwerk. De etiketten op je colli blijven altijd nodig.

Het totaalbeeld vind je in onze gids over gevaarlijke stoffen etiketten.

Veelgestelde vragen

Hieronder vind je antwoord op de meest gestelde vragen.

Wat is de 1000-puntenregeling in het ADR?

De 1000-puntenregeling staat in sectie 1.1.3.6 van het ADR. Je vermenigvuldigt de hoeveelheid gevaarlijke stoffen per vervoerscategorie met een factor: 50 voor categorie 1, 3 voor categorie 2, 1 voor categorie 3 en 0 voor categorie 4. Blijft het totaal per vervoerseenheid op maximaal 1000 punten, dan geldt een gedeeltelijke vrijstelling van het ADR.

Heb ik een ADR-certificaat nodig onder de 1000 punten?

Nee, onder de 1000-puntenregeling is het ADR-certificaat voor de chauffeur niet verplicht. Wel moet iedereen die met de gevaarlijke stoffen werkt een bewustwordingsopleiding volgens hoofdstuk 1.3 van het ADR hebben gevolgd. Ga je boven de 1000 punten, dan is het certificaat wel nodig.

Moeten er etiketten op de verpakking bij vervoer onder de 1000 punten?

Ja. Etikettering en markering van de colli blijven verplicht, ook onder de 1000 punten. Op elk collo staan het UN-nummer en het gevaarsetiket van de juiste klasse. Alleen de oranje borden op het voertuig vervallen.

Hoeveel liter gevaarlijke stoffen mag je vervoeren zonder ADR?

Dat hangt af van de stof en de vrijstelling. Onder de 1000-puntenregeling is het bij vervoerscategorie 3 maximaal 1000 liter, bij categorie 2 maximaal 333 en bij categorie 1 maximaal 20. Voor vervoer als nevenactiviteit geldt daarnaast een maximum van 450 liter per verpakking.

Waar vind ik de vervoerscategorie van een stof?

De vervoerscategorie staat in kolom 15 van tabel A in hoofdstuk 3.2 van het ADR, samen met de tunnelcode. Je zoekt de stof op via het UN-nummer. Dat nummer vind je in rubriek 14 van het veiligheidsinformatieblad.

Conclusie

Gevaarlijke stoffen vervoeren over de weg valt onder het ADR, maar voor kleine hoeveelheden zijn er vrijstellingen. Met de 1000-puntenregeling vermenigvuldig je de hoeveelheid per vervoerscategorie met 50, 3, 1 of 0 en blijf je onder de 1000 punten. Dan vervallen onder meer de oranje borden en het ADR-certificaat. Particulieren en bedrijven die stoffen meenemen als nevenactiviteit vallen onder 1.1.3.1, en voor kleine verpakkingen zijn er LQ en EQ. Wat in alle gevallen met een ADR-vrijstelling blijft, zijn goedgekeurde verpakkingen, een vervoersdocument, een brandblusser en de juiste etiketten en markering op elk collo.

Twijfel je over de berekening, schakel dan de ILT of een veiligheidsadviseur in. Over de etiketten zelf denken wij graag met je mee: welk gevaarsetiket je nodig hebt en welk materiaal past bij jouw verpakking en omstandigheden. Stuur je vraag direct via het formulier hieronder.