H- en P-zinnen op het etiket: wat zijn het en waar moeten ze staan?

Op elk etiket van een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel staan korte, vaste zinnen met een code ervoor. Dat zijn de H- en P-zinnen. De H-zinnen beschrijven welk gevaar het product heeft, de P-zinnen vertellen wat je moet doen om dat gevaar te beperken. Ze komen uit de Europese CLP-verordening en zijn in elke EU-taal vastgelegd, met overal hetzelfde nummer.

Produceer je stoffen, pak je ze om of verkoop je ze onder eigen naam, dan wil je weten welke zinnen erbij horen, waar ze staan en wat je met de UFI-code doet. Hieronder lees je hoe de nummering werkt, hoe een CLP-etiket is opgebouwd en waar je op let bij taal en leesbaarheid.

Wat zijn H-zinnen en P-zinnen?

H staat voor hazard. Een H-zin is een gevarenaanduiding: een vaste zin die het soort gevaar beschrijft en, waar dat speelt, hoe ernstig het is. Denk aan H225 “Licht ontvlambare vloeistof en damp.” of H314 “Veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsels.” De officiële lijst van H-zinnen staat in bijlage III van de CLP-verordening.

P staat voor precautionary. Een P-zin is een voorzorgsmaatregel: een aanwijzing om schade bij gebruik, opslag of afvoer te voorkomen of te beperken. Een bekend voorbeeld is P102 “Buiten het bereik van kinderen houden.” De P-zinnen staan in bijlage IV van de verordening.

H- en P-zinnen vervingen de oude R- en S-zinnen en sluiten aan op het wereldwijde GHS-systeem van de Verenigde Naties.

Je kiest de zinnen niet zelf uit een lijst. Ze volgen uit de indeling van de stof of het mengsel: elke gevarenklasse en -categorie heeft een vaste H-zin, een vast signaalwoord en een set mogelijke P-zinnen. Het bredere beeld van CLP in productie lees je in ons artikel over etiketten in de chemie.

Hoe werkt de nummering van H-zinnen?

Het eerste cijfer na de H vertelt je meteen om welk soort gevaar het gaat.

Zo lees je dat in de praktijk: H225 “Licht ontvlambare vloeistof en damp.” en H290 “Kan bijtend zijn voor metalen.” zijn fysische gevaren. H314 en H317 “Kan een allergische huidreactie veroorzaken.” gaan over de gezondheid. H400 “Zeer giftig voor in het water levende organismen.” en H410, dezelfde zin met “met langdurige gevolgen” erachter, zijn milieugevaren.

De H-zinnen hangen samen met de gevarenpictogrammen. H225 gaat bijvoorbeeld samen met het vlam-pictogram, H314 met het pictogram voor bijtende stoffen. Wat elk pictogram betekent, lees je in ons artikel over gevarensymbolen en GHS-pictogrammen.

EUH-zinnen: de Europese aanvulling

Naast de H-zinnen uit GHS kent de EU eigen aanvullende zinnen met de code EUH. Ze staan in bijlage II van de CLP-verordening en komen op het etiket in het deel met aanvullende informatie. Voorbeelden zijn EUH014 “Reageert heftig met water.”, EUH066 “Herhaalde blootstelling kan een droge of gebarsten huid veroorzaken.” en EUH210 “Veiligheidsinformatieblad op verzoek verkrijgbaar.”

Hoe zijn P-zinnen ingedeeld?

Ook bij de P-zinnen vertelt het eerste cijfer waar de zin over gaat. De verordening deelt ze in vijf groepen in:

• P1xx, algemeen. Bijvoorbeeld P102 “Buiten het bereik van kinderen houden.”
• P2xx, preventie. Maatregelen om blootstelling of een incident te voorkomen, zoals P210 over warmte, vonken en open vuur, of P280 over beschermende kleding en oogbescherming.
• P3xx, reactie. Wat te doen als het toch misgaat, bijvoorbeeld na inslikken, bij huidcontact of bij contact met de ogen.
• P4xx, opslag. Hoe je het product bewaart, zoals in gesloten verpakking of achter slot.
• P5xx, verwijdering. Hoe je inhoud en verpakking afvoert, zoals P501.

Je ziet P-zinnen vaak gecombineerd, met een plusteken tussen de codes. P305+P351+P338 is daar een bekend voorbeeld van: een reeks aanwijzingen bij contact met de ogen.

De CLP-verordening zegt dat er in de regel niet meer dan zes P-zinnen op het etiket staan, tenzij meer nodig is om de aard en de ernst van de gevaren weer te geven. Dubbele of overbodige zinnen laat je weg. Bij producten voor particulieren hoort er in principe een P-zin over verwijdering bij.

De H-zin vertelt wat er mis kan gaan, de P-zin wat je eraan doet. Een goed etiket geeft allebei, kort en in de taal van de gebruiker.

Het signaalwoord: Gevaar of Waarschuwing

Het signaalwoord geeft in een woord aan hoe ernstig het gevaar is. Er zijn er twee: “Gevaar” voor de ernstigere categorieën en “Waarschuwing” voor de minder ernstige. Welk signaalwoord bij een gevarenklasse hoort, ligt vast in bijlage I van de verordening.

Heeft een product meerdere gevaren, waarvan een met “Gevaar” en een met “Waarschuwing”, dan zet je alleen “Gevaar” op het etiket. Beide woorden samen mag niet.

De opbouw van een CLP-etiket

H- en P-zinnen staan nooit los. Ze zijn onderdeel van een vast etiket met een vaste set elementen. Artikel 17 van de CLP-verordening noemt de onderdelen:

• naam, adres en telefoonnummer van de leverancier;
• de nominale hoeveelheid in de verpakking, bij producten voor particulieren, tenzij die al elders op de verpakking staat;
• de productidentificatie, zoals de naam van de stof of de handelsnaam en de relevante stoffen in een mengsel;
• de gevarenpictogrammen;
• het signaalwoord;
• de gevarenaanduidingen (H-zinnen);
• de voorzorgsmaatregelen (P-zinnen);
• een deel met aanvullende informatie, waar onder andere EUH-zinnen en de UFI-code staan.

De volgorde van de blokken is vrij. Wel moeten de pictogrammen, het signaalwoord, de H-zinnen en de P-zinnen bij elkaar staan, en gebruik je meerdere talen, dan groepeer je de zinnen per taal. EUH-zinnen en de UFI-code komen in het deel met aanvullende informatie.

Gaat het product ook over de weg, dan geldt daarnaast het ADR. Bij een binnen- en buitenverpakking krijgt de binnenverpakking het CLP-etiket en de buitenverpakking de transportmarkering. Staat er al een ADR-gevaarsetiket voor hetzelfde gevaar, dan hoeft het overeenkomende CLP-pictogram er niet nog eens op; de H- en P-zinnen blijven nodig. Meer hierover lees je bij ADR-klassen en etiketten en in onze gids over gevaarsetiketten.

De UFI-code: wat het is en waar hij staat

UFI staat voor unieke formule-identificatie. Het is een code van 16 tekens die de leverancier zelf maakt met de UFI-generator van ECHA, het Europees Agentschap voor chemische stoffen. De code koppelt het etiket aan de samenstelling van het mengsel die bij de giftinformatiecentra is gemeld, in Nederland het NVIC. Zo kan het giftinformatiecentrum bij een ongeval snel de juiste samenstelling opzoeken.

Een UFI-code is verplicht voor mengsels die als gevaarlijk zijn ingedeeld vanwege gezondheidsgevaren of fysische gevaren. Sinds 1 januari 2025 moeten alle meldingen aan de giftinformatiecentra in het geharmoniseerde Europese formaat zijn gedaan, en hoort de UFI-code op het etiket van alle betrokken mengsels.

De regels voor de plaats van de code:

• De UFI-code staat in het deel met aanvullende informatie op het etiket, voorafgegaan door de afkorting UFI in hoofdletters, bijvoorbeeld als “UFI:” gevolgd door de 16 tekens.
• De code moet goed zichtbaar, goed leesbaar en onuitwisbaar zijn.
• Je mag de UFI-code ook op de binnenverpakking zetten, bij de andere etiketelementen. Is die te klein of heeft die een vorm waarop het niet past, dan mag het op de buitenverpakking.
• Bij mengsels die alleen op een industriële locatie worden gebruikt, mag de UFI-code in plaats van op het etiket in het veiligheidsinformatieblad staan. Voor onverpakte mengsels hoort de code in het veiligheidsinformatieblad.

Hoe het veiligheidsinformatieblad en het etiket zich tot elkaar verhouden, lees je in een apart artikel. Verandert de samenstelling wezenlijk, dan is vaak een nieuwe UFI-code nodig, en dus een nieuw etiket.

Taal: Nederlands op de Nederlandse markt

De CLP-verordening bepaalt dat het etiket is opgesteld in de officiële taal van het land waar het product in de handel wordt gebracht. Breng je een stof of mengsel in Nederland op de markt, dan staan de verplichte teksten dus in het Nederlands. Een etiket dat niet in de taal van het land is, is volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) een van de overtredingen waar zij op let.

Je mag meer talen op het etiket zetten, bijvoorbeeld Nederlands en Frans voor de Benelux. Voorwaarde is dat de informatie in alle talen gelijk is. Gebruik daarbij altijd de officiële vertaling van de H- en P-zinnen uit de verordening, en geen eigen vertaling.

Leesbaarheid en duurzaamheid van het etiket

De verordening stelt ook eisen aan hoe het etiket op de verpakking zit:

• Het etiket is stevig bevestigd op een of meer vlakken van de verpakking waar het product direct in zit.
• De tekst is horizontaal te lezen als de verpakking normaal neerstaat.
• De pictogrammen springen er duidelijk uit: een zwart symbool op een witte achtergrond in een rode ruit.
• Alle elementen zijn duidelijk en onuitwisbaar aangebracht, groot genoeg en met voldoende ruimte om goed leesbaar te zijn.

Voor de afmetingen geldt een tabel in bijlage I van de verordening: bij een inhoud tot 3 liter, als het kan, minimaal 52 x 74 mm, oplopend tot minimaal 148 x 210 mm bij meer dan 500 liter. Elk pictogram beslaat minstens een vijftiende van het minimale etiketoppervlak, met een minimum van 1 cm². De recente herziening van CLP bevat nieuwe opmaakregels, zoals een minimale lettergrootte, maar de ingangsdatum is uitgesteld en de regels worden mogelijk aangepast. Check bij een nieuw ontwerp de stand van zaken op dat moment.

Het materiaal laat de wet vrij. Een etiket op een vat of jerrycan krijgt te maken met vocht, morsen, oplosmiddelen en temperatuurwisselingen, dus kies materiaal en lijm die daartegen kunnen, vaak een kunststof zoals PP. Meer daarover lees je bij de invloed van omgevingsfactoren.

Variabele gegevens printen

Veel bedrijven printen de H- en P-zinnen, het batchnummer en de UFI-code zelf op een blanco etiket. Laat de teksten dan uit een centrale bron komen in plaats van ze per keer over te typen. In ons artikel over labelsoftware en compliance lees je hoe je die gegevens koppelt aan je systemen. Voor de transportkant vind je in onze webshop kant-en-klare ADR-etiketten op rol van 100 x 100 mm.

Veelgestelde vragen

Hieronder vind je antwoord op de meest gestelde vragen.

Wat is het verschil tussen H-zinnen en P-zinnen?

H-zinnen zijn gevarenaanduidingen: ze beschrijven welk gevaar een stof of mengsel heeft, zoals ontvlambaarheid of giftigheid. P-zinnen zijn voorzorgsmaatregelen: ze geven aan hoe je dat gevaar voorkomt of beperkt bij gebruik, opslag en afvoer. Beide staan samen met de pictogrammen en het signaalwoord op het etiket.

Wat betekent de H in H-zinnen?

De H staat voor hazard, het Engelse woord voor gevaar. De P in P-zinnen staat voor precautionary, voorzorg. Het cijfer na de letter geeft de groep aan: H2xx voor fysische gevaren, H3xx voor gezondheidsgevaren en H4xx voor milieugevaren.

Hoeveel P-zinnen mogen er op een etiket staan?

De CLP-verordening gaat uit van niet meer dan zes P-zinnen, tenzij meer nodig is om de aard en de ernst van de gevaren goed weer te geven. Dubbele of overbodige zinnen laat je weg. Gecombineerde P-zinnen, zoals P305+P351+P338, worden als een samenhangende aanwijzing geschreven.

Wat is een UFI-code en waar vind ik die?

De UFI-code is een code van 16 tekens die het etiket koppelt aan de samenstelling die bij de giftinformatiecentra is gemeld. Je vindt hem op het etiket in het deel met aanvullende informatie, met de letters UFI ervoor. Bij mengsels voor industrieel gebruik kan de code ook alleen in het veiligheidsinformatieblad staan.

Wat zijn EUH-zinnen?

EUH-zinnen zijn aanvullende gevarenaanduidingen die alleen in de EU gelden en niet in het wereldwijde GHS-systeem zitten. Ze staan in bijlage II van de CLP-verordening. Bekende voorbeelden zijn EUH014 “Reageert heftig met water.” en EUH210 “Veiligheidsinformatieblad op verzoek verkrijgbaar.”

Conclusie

H- en P-zinnen zijn de vaste teksten op een CLP-etiket: H2xx, H3xx en H4xx voor fysische, gezondheids- en milieugevaren, en P1xx tot en met P5xx voor de voorzorgsmaatregelen. Ze staan bij de pictogrammen en het signaalwoord, naast de leveranciersgegevens, de productidentificatie en de aanvullende informatie met EUH-zinnen en de UFI-code. Op de Nederlandse markt is het etiket in het Nederlands, stevig bevestigd en blijvend leesbaar. De indeling van je product bepaalt welke zinnen erop moeten; bij twijfel raadpleeg je de CLP-verordening of een veiligheidsdeskundige.

Wil je weten welk etiketmateriaal en welke printtechniek passen bij jouw producten en omstandigheden? Met ruim 30 jaar ervaring denkt Etikon Webshop graag met je mee over een etiket dat de hele levensduur van de verpakking leesbaar blijft. Stuur je vraag direct via het formulier hieronder.